WAAJJIRA MAALLAQAAFI WALTA'IINSA DIINAGDEE

Ergama
Qophii karoora misooma Godinicha ragaa qulqulluu irratti hundaa`e qopheessuu fi tajaajila manni hojichaa kennu cimsuun qabeenya gama hundaan jiru karaa bu’aa qabeessa,ga’umsa, iftoominaa fi qindoomina qabuun hojii irra ooluu isaa mirkaneessudhaan jireenyi hawwaasa magaalichaa akka fooyyaa’u gochuu dha

Mul’ata
Qabeenyi Godinicha karaa haqaa fi bu’aa qabeessa ta’een hojii irra oolee Godinni Jimmaa itti fufiinsaan misoomtee, bara 2017tti Uummatni Godinicha hundii hiyyummaa keessaa bahee sadarkaa galii giddu galeessaa irra ga’ee arguu” dha

Duudhaalee

Mul’ata waliinii
Hawwii Jijjiramaa
Hirmaachisummaa
Qindoomina
Waliin Hojjechuu
Haqummaa
Iftoomina
Miira Tajaajiltummaa
Karooraan Hogganamuu
Itti gaaffatamuummaa
Wal-qixxummaa koorniyaa

Godinni jimmaa godinaalee oromiyaa  jiran keessaa ishee tokko yoo taatu Aanaalee  20fi Bulchiinsa Magaala 2 kan qabduufi Magaalaa handhuura oromiyaa finfinnee irraa gara dhihaatti  KM. 352 fagaattee kan argamtuudha.Haala qilleensa  ishee Baddaa 78%,  Badda Daree 12% fi Gammoojji 10%taate kan of keessaa qabdududha.Akkasumas haallii teessuma lafa Godina jimmaa  kaabaan laatitiyuudii  7013’ – 8o56’ fi Bahaan longitiyuudii   35049 -38038’ irratti argamti fi Naannofni  lafa ishee  18,696.7 km2 kan bal’atuudha.kana jechuun Naannawa oromiyaan qabdu keessaa Godinni Jimmaa  5.4% kan uffisuudha.

Kan argamtu kibba dhiha  naannoo oromiyaatti yoo taatu gara kaabaan Godina  Wallagaa Bahaa  gara kaaba bahaatiin Godina Shawaa  bahaa fi Godina shawaa kibbaa lixaa gara  kibbaa bahaa fi kibbaan immoo  ummatoot  sabaaf sablammoota  ummatoota kibbaati fi gara dhihaan Godina Iluu Abba Booraatii fi  Buunno Bedellee.

.

Bu’uura Labsii Mootummaa Caffee Oromiyaa kan Lakk.199/2008tti tumamee baheen, Waajjiirri Maallaqaa fi Walta’iinsa Dinagdee aangoo fi gaheen hojiiwwan 18 armaan gadiitti tarreefamanni qabaata.

  1. Sirnaa fi kallattii qophii fi raawwii baajata naannichaa ni diriirsa; hojiirra oolmaa isaa ni hordofa;
  2. Qoodiinsa baajataa ilaalchisee ulaagaalee barbaachisaa ta’an Naannoon qoratee ramaddii  baajataa haqa qabeessa  qopheessee  yammuu hayyamamu hojiirra ni oolcha;
  3. Gaaffii baajata marmaartuu qoratamee yaada waliin Mana Maree Aaannichaatiif ni dhihaatee yaadni irratti kenname; baajata ragga’ee ni bulcha; gaaffiin baajata dabalataa ni qopheessa Qindeessee naannoof ni dabarsa;
  4. gargaarsa sagantaa pirojektoota mootummaa Godinichaa deeggaruuf kennaman Godina  bakka bu’uun waliigaltee ni mallatteessa; raawwii baajata isaa nihordofa;
  5. Sochii misooma Godina deeggaruu fi cimsuuf qaamolee gargaarsaa fi deeggarsa taasisan waliin qabeenyi adda addaa gara Godinichaatti akka dhangala’u Naannoo waliin haala ni mijeessa;
  6. Akkaataa qophii fi dhiyeessa baajataa, bulchiinsa faayinaasii , bulchiinsa Qabeenyaa fi kan biroo irratti manneen hojii mootummaa Godinichaatiif deeggarsa teeknikaafi dandeettii raawwachiisummaa isaanii ni cimsa; hojiiirra oolmaa isaa ni hordofa;
  7. Qaamoleen mootummaa imaammata, tarsiimoo, seerotaa fi qajeelfamoota bulchiinsa faayinaansii mootummaa irratti hundaa’uudhaan hojjachuu isaanii ni hordofa; ni too’ata;
  8. Qabeenya bifa maallaqaa fi gosaan karaa seektaroota mootummaa fi dhaabbilee miti mootummaan gara Godinnichaatti dhufan kamiyyuu ni hordofa; ni too’ata;
  9. Sirna qabiinsa baajataa fi herrega mootummaa, kaffaltii fi odiitii keessoo ni diriirsa hojiirra oolmaa isaa ni hordofa; ni too’ata; sanadoota herregaa ni qorata; ni qorachiisa; bu’aa isaa irratti hundaa’ee tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata;
  10. Sirna bittaa, bulchiinsaa fi itti fayyadama qabeenyaa mootummaa hammayyaa’aa ni diriirsa; hojiirra ni oolcha; hojiirra akka oolu ni taasisa;
  11. Galiiwwan Godinichaa ilaalchisee humna galii mootummaa Godina irratti qaama dhimmi ilaalu waliin qorannoo ni gaggeessa; qaama dhimmi ilaaluuf akka dhiyaatuni taasisa; ni hordofa;
  12. Maallaqa, harshammeewwan maallaqaa fi qabeenya mootummaa naannichaa ni bulcha; manneen hojiitiif kaffalatii ni raawwata; ni too’ata; badii maallaqaa fi qabeenyaa irratti tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa; deeggarsa baajataa fi qooda qabeenya naannichaa mootummaa Federaalaa irraa ergamu ni hordofa;
  13. Herrega waliigalaa Godinnichaa ni qopheessa; ni cufa; ibsa waliigalaa maallaqaa fi eegumsa qabeenya mootummaa agarsiisu yeroo yeroon ni qopheessa;mootummaa Naannoo fi qaamolee dhimmi ilaaluuf ni dhiyeessa;
  14. Sirna qabeenyi mootummaa faayidaan ala ta’e yookiin tajaajila hin kennine itttiin buluu fi maqfamu diriirsa hojii irra ni oolcha; akka maqfamu ni taasisa yookiin ni dabarsa; hojiirra oolmaa isaa ni to’ata;
  15. Qabeenyi socho’uu fi hin sochoone qaama mootummaa yookiin nama kamiyyuu jalatti hin bullee fi qabeenya abbaa hin qabne, mana murtiitti dhiyeessuun haalli bulchiinsa isaa akka murtaa’u ni taasisa;
  16. Liqii biyya keessaa mootummaan argatu Qaama Godinaa keenyaa bakka bu’uun ni mallatteessa; ni bulcha; raawwii isaa ni too’ata;
  17. Maallaqaa fi qabeenya mootummaa Godinichaa irratti inispeekshinii nigaggeessa; tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa.

Nagahee galiinittiin sassaabamu kan   Naannootti maxxanfamuu yeroon Godina ni qaqqabsisa  kan Godinatti maxxanfafamu  akka maxxanfamee yeroon yeroon Aanaaf /Bul Magaalaa qaqqabu taasissuun  ni ni raabsa; kan tajaajilaan ala ta’an  akka sassaabamu ni taasisa; ni too’ata