ABBAA TAAYITAA KONISTIRAAKSHINII

I/G/A/T KONISTIRAAKSHINII

OBBO TOOFIQ A/FIRAA

Ergama
Industiriikonistiraakshiinii keessatti Sirnareegulaatorii cimaa diriirsuun hojiirra oolchuu, gahuumsaguddisuu fi qulqullina ijaarsaa eegsisuun fayyadamummaa uummataa mirkaneessuudha.

Mul’ata

Bara 2022tti Industirii konistiraakshiinii Oromiyaa akka biyyaatti dorgomaa fi fakkeenya badhaadhinaa ta’e arguudha

Duudhaalee
Ogummaan tajaajiluu Naamusaa fi Amanamummaa Miira kalaqaa Itti gaafatamummaa Miira gareetiin hojjachuu Tajaajila Gahumsa Qabu kennuu Hirmaachisummaa

Industirii konistiraakshiinii naannoo Oromiyaa keessatti olaantummaan geggeessuuf abbaan Taayitichaaf Aangoowwan armaan gadii kennamanii jiru

  • Imaammata, tarsiimoofi seerotni dizaayiniifi ijaarsa gamoowwanii, bishaanii, jallisii, daandiifi ijaarsawwan adda bahan hojiirra ooluu isaanii ni hordofa, ni to’ata
  • Sochii hojiiwwan misooma Industirii konistiraakshiinii olaantummaan ni to’ata, mootumaaf gorsa ni kenna
  • Heeyyama Ogummaa, gahuumsa maashinarii fi dhiyeessii meeshaalee ijaarsaa, kontiraakterootaa fi gorsitootaa haaraa ni kenna, ni haaromsa, sadarkaa ni guddisa, ni galmeessa, ni haqa, hanqinni yoo jiraate sirreeffama barbaachisu ni fudhata
  • Hayyama hojii ijaarsaa fi itti fayyadama gamoo ni kenna, hojiirra oolmaa isaa ni too’ata.
  • Bittaawwan konistiraakshinii ni to’ata; akka to’atamu ni taasisa;
  • Ijaarsaa kamiyyuu qorannoo hanga wal-harkaa fuudhiinsaatti to’annoo ni gaggeessa; hanqinni yoo jiraate tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata;

1.4.2 Gahee Hojiiwwan Abbaan Taayitaa

Industirii konistiraakshiinii naannoo Oromiyaa keessatti olaantummaan geggeessuuf abbaan taayitichaaf gaheewwan hojii gurguddoo armaan gadii kennamee jira

 Gahuumsa dandeetti raawwattootaa, hooggansaa fi qooda fudhattootaa cimsuu fi deeggarsa barbaachisu kennuu

  1. Qo’annoo fi qorannoo adda addaa geggeessuu
  2. Seeroota, istaandaardota, koodota, qajeelfamaa fi maanuwaalii hojii qopheessuu fi sadarkaa biyyaatti kan qophaa’an madaqsuu
  3. Sirna to’aannoo bu’aa qabeessa ta’ee dirirsuun itti gaffatamuummaan akka jiraatu taasisuu.
  4. Industirii konistiraakshiinii keessatti hirmaannaan uummaataa fi carraan hojii humnaa babal’aan akka jiraatu taasisuu.
  5. Madaalliin gahuumsa ogummaa ogeeyyii konistiraakshinii akka gaggeeffamu taasisuu akkasumas Sirna galmeesuu, madaaluu fi sadarkeessuu diriirsuun hojiirra akka oolu jajjabeessuu
  6. Industirii konistiraakshinii keessattii fayyummaan qabeenyaa fi humna namaa akka mirkanaa’u taasisuu
  7. Ijaarsi geggeeffamu kamuu haala Aadaa fi duudhaa hawaasa naannoo fi pilaanii magaalaa wajjin wal-simuun akkasumas misoomni magariisummaa fi eegumsa naannoo Industirii konistiraakshinii keessatti ittiin mirkanaa’u diriirsuun hojiirra akka oolu taasisuu
  8. Teknolojii Qunnamtii Odeeffannoo (TQO) ammayyaatti fayyadamuun Sirna hooggansa pirojektootaa fi qabiinsa ragaa diriirsuun hojiirra akka oolu taasisuu.
  9. Giddu galli qoranno labratoorii bal’naan naannoo keenya keessa akka jiraatu gochuu.
  10. Fedhii hojiiwwanijaarsaa , dizaayinii fi sadarkaawwan hojii konistiraakshinii naannichaa adda baasuun qopheessuu
  11. Galteewwan konistiraakshinii laboratoriidhaan qoratamanii sadarkaa qulqulinaa barbaachisu guuttachuun tajaajila ijaarsaatiif ooluu isaanii too’annoon mirkaneessuu
  12. Galteewwan ijaarsaa irratti qo’annoofi qorannoo gaggeessuun; Gatii yeroo meeshaa ijaarsaafi humna namaa qorachuun qindeessuun seektarootni akka beekan taasisuu
  13. Ijaarsawwan naannicha keessatti gaggeeffaman meeshaalee ijaarsaa naannootti argamuun akka ijaaramaniifi gatiin ijaarsa pirojektotaa madaalawaa akka ta’u sadarkaa adda addaan qopheessuun hojiirra akka oolu taasisuu
  14. kontiraakteroota, gorsitoota,fidhiyeessitoota madaaluun haala raawwii isaanii irratti hundaa’uunsadarkeessuu, gareedhaan addaan baasuun seektaroonni akka beekan taasisuu;
  15. Bu’uuraalee misooma adda addaa kan akka ibsaa, bishaanii, bilbila, daandii, sarara dhangala’aafi kanneen biroo magaalota keessatti dizaayiniifi sadarkaa ijaarsaa eeggatanii ijaaramuu isaanii to’annoo taasisuun tarkaanfii sirreeffamaa fudhachuu akka fudhatam 

 

ABBAA TAAYITAA KONISTIRAAKSHIINII GODINA JIMMATTI

 

 

Gabaasa Hojii Ji’aWaxabajii Bara 2014

Waxabajji 2014

Jimma

 

BAAFATA

SEENSA.. 2

BOQONNAA TOKKOFFAA.. 3

  1. Haala Waliigalaa. 3

1.1.       Mul’ata. 3

1.2.       Ergama. 3

1.3.       Duudhaalee. 3

1.4.       Aangoo fi Gahee Abbaa Taayitaa Konistiraakshinii Oromiyaa. 3

1.8.1 Aangoo Abbaan Taayitaa Industurii Konistirakshiinii Keessatti Qabu. 4

8.1.2. Gahee Hojiiwwan Abbaan Taayitaa. 4

BOQONNAA LAMMAFFAA.. 6

Xiinxala Haalaa- (SSHNDT). 6

2.1.       Xiinxala haala Keessaa fi Alaa – (SWOT Analaysis). 10

2.2.       Xiinxala Maamiltootaa fi Qooda fudhattoota. 12

2.3.       Chaartii xiinxaala rakkoowwanii 17

2.4.       Hudhaalee Raawwii Karoorichaa Gufuu Ta’uu Danda’an. 18

  1. Raawwii Hojiiwwan Gurguddoo. 20

3.1 Hojilee Gurguddoo Regulatoorii 20

3.1.1 Boqonnaa Qophii  keessaatti 20

3.1.2 Hojiiwwan Gamoowwan Mootummaa. 21

3.2 Raawwii Hojii Gahuumsa Industirii Konstraakshinii 25

BOQNOO SHANAFFAA.. 29

 

SEENSA

  • Abbaan Taayitaa Konistiraakshiiniis hojii regulaatorii I/Pirojektoota Mootummaa; Sanada Qorannoo fi Dizaayinii, Caalbaasii, kaffaltii fi Walharakaa fudhiinsa isaa istaanderdii ta’e keessa mirkaneessuu fi Hojii Ijaarsa gaggeefamu qulqullina, yeroo fi baajata qabameen akka xumuramaan taasisuu, Hordoffii fi to’annoo walitti fufiinsa qabu kan gaggeessuu dha. Sirna rigulaatorii hojii pirojektii irratti diriirfame hojiirraa akka oolu tasisuun, qisaasama hambisuu dhaan bu’aa qabeesummaa ijaarsa pirojektota mootummaa  fi dhuunafaa Godina jimmaa keesatti kan mirkaneessuu dha
  • Industrii Konstraakshiinii Keessaatti; Kontiraaktaroota, gorsitoota fi W/IMX iduustrii konstraakshiin barbaaduuf akka horataman hojii dandeettii cimsuu, warqaa gahumsaa kennuu, Ragaa ogummaa ogeessotaa haala istaandardii ta’een kennuuf.Qornannoo gabaa gaggeessuu irrati karoora yeroo gabaabaa fi dheeraa karoorafannee galmaan gahuuf hojjatamaa jira.walumaagalatti gahumsa idustrii konstrakshiinii keessati jiru guddisuuf fi hojii regulaatorii akka toora xiyyeefannootti qabatee hojjatamaa jira.
  • Kanaafuu gabasa rawwii hojii hanga Ji’a Waxabajii bara 2014’tti raawwataman haala armaan gadiitiin qopha’ee dhiyaatee jira.

 

BOQONNAA TOKKOFFAA

1.    Haala Waliigalaa

1.1.  Mul’ata

Bara 2022tti Industirii konistiraakshiinii Oromiyaa akka biyyaatti dorgomaa fi fakkeenya badhaadhinaa ta’e arguudha.

1.2.  Ergama

Industirii konistiraakshiinii keessatti Sirna reegulaatorii cimaa diriirsuun hojiirra oolchuu, gahuumsaguddisuu fi qulqullina ijaarsaa eegsisuun fayyadamummaa uummataa mirkaneessuudha.

1.3.  Duudhaalee

Abbaan Taayitaa Konistiraakshiinii Duudhaalee armaan gadii ni qabaata. Isaanis:-

  1. Ogummaan tajaajiluu
  2. Naamusaa fi Amanamummaa
  3. Miira kalaqaa
  4. Itti gaafatamummaa
  5. Miira gareetiin hojjachuu
  6. Tajaajila Gahumsa Qabu kennuu
  7. Hirmaachisummaa

1.4.  Aangoo fi Gahee Abbaa Taayitaa Konistiraakshinii Oromiyaa

Akkaataa labsii qaamolee hojii raawwachiiftuu Mootummaa Naannoo Oromiyaa irra deebiidhaan gurmeessuu, Aangoo fi gahee hojii isaanii murteessuuf ba’e lakk.242/2014 Keewwata 45 irratti ibsameen aangoo fi gaheen hojii Abbaa Taayitaa Konistiraakshiinii Oromiyaa diigdamii sagal (29) kan kennameef ta’uu ni beekama. Bu’uuruma kanaan Aangoo fi gaheen akka armaan gadiitti ibsameera

1.8.1 Aangoo Abbaan Taayitaa Industurii Konistirakshiinii Keessatti Qabu

Industirii konistiraakshiinii naannoo Oromiyaa keessatti olaantummaan geggeessuuf abbaan Taayitichaaf Aangoowwan armaan gadii kennamanii jiru

  • Imaammata, tarsiimoofi seerotni dizaayiniifi ijaarsa gamoowwanii, bishaanii, jallisii, daandiifi ijaarsawwan adda bahan hojiirra ooluu isaanii ni hordofa, ni to’ata
  • Sochii hojiiwwan misooma Industirii konistiraakshiinii olaantummaan ni to’ata, mootumaaf gorsa ni kenna
  • Heeyyama Ogummaa, gahuumsa maashinarii fi dhiyeessii meeshaalee ijaarsaa, kontiraakterootaa fi gorsitootaa haaraa ni kenna, ni haaromsa, sadarkaa ni guddisa, ni galmeessa, ni haqa, hanqinni yoo jiraate sirreeffama barbaachisu ni fudhata
  • Hayyama hojii ijaarsaa fi itti fayyadama gamoo ni kenna, hojiirra oolmaa isaa ni too’ata.
  • Bittaawwan konistiraakshinii ni to’ata; akka to’atamu ni taasisa;
  • Ijaarsaa kamiyyuu qorannoo hanga wal-harkaa fuudhiinsaatti to’annoo ni gaggeessa; hanqinni yoo jiraate tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata;

8.1.2. Gahee Hojiiwwan Abbaan Taayitaa

Industirii konistiraakshiinii naannoo Oromiyaa keessatti olaantummaan geggeessuuf abbaan taayitichaaf gaheewwan hojii gurguddoo armaan gadii kennamee jira

 Gahuumsa dandeetti raawwattootaa, hooggansaa fi qooda fudhattootaa cimsuu fi deeggarsa barbaachisu kennuu

  1. Qo’annoo fi qorannoo adda addaa geggeessuu
  2. Seeroota, istaandaardota, koodota, qajeelfamaa fi maanuwaalii hojii qopheessuu fi sadarkaa biyyaatti kan qophaa’an madaqsuu
  3. Sirna to’aannoo bu’aa qabeessa ta’ee dirirsuun itti gaffatamuummaan akka jiraatu taasisuu.
  4. Industirii konistiraakshiinii keessatti hirmaannaan uummaataa fi carraan hojii humnaa babal’aan akka jiraatu taasisuu.
  5. Madaalliin gahuumsa ogummaa ogeeyyii konistiraakshinii akka gaggeeffamu taasisuu akkasumas Sirna galmeesuu, madaaluu fi sadarkeessuu diriirsuun hojiirra akka oolu jajjabeessuu
  6. Industirii konistiraakshinii keessattii fayyummaan qabeenyaa fi humna namaa akka mirkanaa’u taasisuu
  7. Ijaarsi geggeeffamu kamuu haala Aadaa fi duudhaa hawaasa naannoo fi pilaanii magaalaa wajjin wal-simuun akkasumas misoomni magariisummaa fi eegumsa naannoo Industirii konistiraakshinii keessatti ittiin mirkanaa’u diriirsuun hojiirra akka oolu taasisuu
  8. Teknolojii Qunnamtii Odeeffannoo (TQO) ammayyaatti fayyadamuun Sirna hooggansa pirojektootaa fi qabiinsa ragaa diriirsuun hojiirra akka oolu taasisuu.
  9. Giddu galli qoranno labratoorii bal’naan naannoo keenya keessa akka jiraatu gochuu.
  10. Fedhii hojiiwwanijaarsaa , dizaayinii fi sadarkaawwan hojii konistiraakshinii naannichaa adda baasuun qopheessuu
  11. Galteewwan konistiraakshinii laboratoriidhaan qoratamanii sadarkaa qulqulinaa barbaachisu guuttachuun tajaajila ijaarsaatiif ooluu isaanii too’annoon mirkaneessuu
  12. Galteewwan ijaarsaa irratti qo’annoofi qorannoo gaggeessuun; Gatii yeroo meeshaa ijaarsaafi humna namaa qorachuun qindeessuun seektarootni akka beekan taasisuu
  13. Ijaarsawwan naannicha keessatti gaggeeffaman meeshaalee ijaarsaa naannootti argamuun akka ijaaramaniifi gatiin ijaarsa pirojektotaa madaalawaa akka ta’u sadarkaa adda addaan qopheessuun hojiirra akka oolu taasisuu
  14. kontiraakteroota, gorsitoota,fidhiyeessitoota madaaluun haala raawwii isaanii irratti hundaa’uunsadarkeessuu, gareedhaan addaan baasuun seektaroonni akka beekan taasisuu;
  15. Bu’uuraalee misooma adda addaa kan akka ibsaa, bishaanii, bilbila, daandii, sarara dhangala’aafi kanneen biroo magaalota keessatti dizaayiniifi sadarkaa ijaarsaa eeggatanii ijaaramuu isaanii to’annoo taasisuun tarkaanfii sirreeffamaa fudhachuu akka fudhatamu taasisuu

                      

BOQONNAA LAMMAFFAA

Xiinxala Haalaa- (SSHNDT)

Xiinxala Siyaasa, Seera, Hawaasuummaa, Naannoo, Diinagdee fi Teknolojii (SSHNDT) taasifameen dhimmoonni ijoo galma gayiinsa tarsimoo kana irratti dhiibbaa (+ve or –ve) ykn faayidaa qaban  akkaataa gabatee lakk 2.1 armaan gadiitiin dhiyaateera.

Gabatee Lakk 2.1 Xiinxala Haalaa–(SSHNDT)

Haala Naannoo

Haala mijataa (positive to OCA)

Faallaa (Negative to OCA)

Haala Siyaasaa (Political)

ü Jijjiiramni Siyaasaa biyyaa fi akka naannootti jiru  guddina Industurii konistiraakshiiniif haala mijataan jiraachuu fi fuuldurri keenya bara badhaadhinaa ta’u isaa.

ü Fedhii fi kaka’uumsi Mootummaa jiraachuu

ü Imaammannii fi tarsiimoon Konistiraakshinii hojjechiisuu danda’u akka biyyaatti jiraachuu isaa

•    Haalli siyaasa biyyaa fi naannoo tasgabbaayee yoo itti fufuu baate IK’n haala karoorfameen raawwatamuu dhabuu danda’a.

•    Dhiibbaa siyaasaatiin karooraan ala hojiin akka raawwatamu taasifamuu danda’a.

•    Hojii siyaasa fi ogummaa walitti makaa adeemu fi dhiibaa taasiisuu

•    Manni marii konisitiraakshiinii jiraachuu dhabuu

•    Itti waamamni mana hojichaa haala IK hoogganuun   ta’uu dhabuu

Haala Seera (Legal)

• Aangoo fi gaheen labsiin mana hojiif  IK hoogganuuf  kenname jiraachuu isaa

•    Angoo fi gahe hojii mana hojichaaf kename yeroo yeroodhaan jijijjiruu

•    Labsii fi Dambii qaamni mirkaneessu harkifata ta’u fi brookiraasii qabachuu.

•    Birokiraasiin Adeemsa bittaa wal-xaxaa fi dheeraa ta’uu isaa

•    Aangoo fi gahee manneen hojii waliiniin qaban adda baasuun hubachuu dadhabuu

Haala Hawaasuummaa (social)

•    Humni barate ogummaa IK barbaaduun   jiraachuu isaa

•    Fedhii fi  hirmaannaa haawaasaa IK irratti jiraachuu isaa

•    Hawaasni gaaffii misooma ifatti gaafachuu danda’u uumamuu isaa

•    Humni baratee gahoome carraa hojii bal’aa IK keessatti uumamu irratti karaa guutuu ta’een hirmaachuu dhabuu danda’a.

•    Fedhiin hawaasni bu’uuraalee misoomaaf qabu guddina diinagdee naanootiin wal-simuu dhabuu

•    Proojektoota akka naannoo keenyatti hojjatamaan karoora irra kaasee uumata hirmachisuu dhabuu

•    Projektoonii hojjatamaan faayidaan isaan uummataaf qabanii fi miidhaan isaan qaqqabsiisuu danda’an qoratamuu dhabuu(Corporate governance and social responsibility)

•     Dubartootni  qixa barbaadamuun IK keessatti  hirmaachuu dhabuu danda’u.

•    Tatamsa’inni dhibee daddarboo IK irratti dhiibbaa qabaachuu danda’a.

Haala Naannoo (Environmental)

•    Haalli teessuma lafaa fi qilleensaa naannoo keenyaa IK’f mijataa ta’uu isaa

•    Dhiyeessiin Meeshaalee ijaarsaa naannoo keenya keessatti  (local material)  bal’inaan jiraachuu

•    Qorannoon xiinxala haala naannoo (EIA) IK irratti jiraachuu isaa

•    Qorannoon xiinxala haala naannoo (EIA) IK projektoota hundaaf hojjachuu dhabuu (yeroo baay’ee pirojektoota xixiqaadhaf kan hin hojjatamne ta’u)

•    Akkaataa qoraannoo xiinxala naannoo (EIA) IK ‘n  hojiirra oolmaa isaa too’achuu dhabuu

•    Galteewwan ijaarsa Naannoo keenyatti argaman beekanii seeraan itti fayadamuu dhabuu(utilazation of scarcity resource environmental friendly )

Haala Diinagdee     (ecomomical)

•    Imaammatni dinagdee gabaa bilisaa jiraachuu

•    Bu’uuraaleen misoomaa bal’inaan geggeeffamaa jiraachuu

•    Baajatni Mootummaa  harki  caalaan kan socho’aa jiru  IK irratti  ta’uu isaa

•    Guddinni diinagdee akka biyyaatti jiraachuu

•    Haalli sharafa biyya alaa dhabamuun IK irratti dhiibbaa fiduu danda’a

•    Projektoonnii yeroo qabamee fi baajata ramadameefiin xumuramuu dhabuu.

•    Pirojektootaaf  baajatni barbaachisu yeroo tokkotti qabamuu dhabuu fi waggaa waggaan ta’uun isaa dhiibbaa qabaachuu

•    Tatamsa’inni dhibee daddarboo IK irratti waggoota itti aananiitti dhiibbaa diingdee fidu  danda’a

Haala Teknooloojii (Technology)

•    Teeknoloojiiwwan hammayyaa fi bu’aa-qabeessa ta’an jiraachuu

•    Kontiraakteroonni biyya alaa cehuumsa teknolojiitiif carraa bal’aan jiraachuu isaa

•    SirnaIK ammayyeessuuf teknolojii adda addaa gatii madaalawaan argamuu isaa

•    Gurmaa’insi deeggarsa teknolojii IK’f  barbaachisu qindeessee hojiirra oolchu dhabamuu

•    IK karaa guutuu ta’een hoogganuuf sirni teknnolojii dhabamuu

•    Teknolojii haaraa fayyadamuuf rincicni jiraachuu

•    Humni nama ogummaa ijaarsaatiin yunivarsiitootaa fi Kolleejjota irraa eebbifamuun bahan  gahuumsa industirichi barbaaduun gonfachuu dhabuu

 

2.1.  Xiinxala haala Keessaa fi Alaa – (SWOT Analaysis)

Xiinxalli kun haalawwan keessaa fi alaa Abbaa Taayitichaa irratti cimina, dadhabbina, carraa fi sodaawwan (CDCS) sakattaa’uun adda baasuudha. Kunis kan gargaaruuf Abbaan Taayitichaa ciminaa fi carraa jiru gabbisuun akkasumas dadhabbina fi sodaawwan adda baasuun kallattii furmaataa kaa’uudhaaf haala gabatee

2.2 Xiinxala Haala Keessaa fi Alaa (SWOT Analaysis)

Cimina (Strength)

Dadhabbina (Weakness)

·          Imaammata fi Tarsimoon Industirii konsitirakishinii hojjachiisuu danda’u jiraachuu.

·          Gurmaa’insa wajjiraa siirreesuun riifoormiiwwan jiran hojii irra oolchuu

·          Qooda fudhatoota fi qaama dhimmi ilaallatu hundaaf gahee hojii irratti hubannoo  kennuu

·          Rakkoolee Industrii konstraakshiniiadda baasuun hubachuun akka naannootti furuuf yaaliin taasifame gaarii ta`uu.

·          Imaamataa fi Tarsiimoo konistirakishinii jiru gara hojiitti hiikuuf Labsii, dambii, qajeelfamaa fi maanuwaalonni IK’f barbaachisan jiraachuu dhabuu fi kan jiranis karaa guutuu ta’een hojiirra oolchuu dhabuu

·          Qindoominni qooda fudhattootaa fi dhimmamtootaa IK keessatti laafaa ta’uu.

·          Sirni qabiinsa ragaa IK ammayyaa’aa ta’e akka naannootti kan hin jirre ta’uu

·          Hanqinni gahuumsa ogummaa IK keessatti jiraachuu

·          Hanqinni gurmaa’insaa jiraachuu

·          Qulqullina, yeroo fi baajata qabameen pirojektoonni akka raawwataman  taasisuu dhabuu

·          Karoora bu’uraalee misoomaa kan waliinii qopheefachuu dhabuu(integerated infirastructure plan)

·          Hanqinni gahuumsa mirkaneessa qorannoo fi dizaayinii jiraachuu

Carraa (Opportunities)

Sodaa (Threats)

 

 

 

·          Haalli Siyaasa IK milkeessuuf gargaaru jiraachuu

·          Teeknoloojii Qunamintii Oddeeffannoo (TQO) guddachaa jiraachuu

·          Humni Ogummaa IK keessatti hirmaatu baay’inaan jiraachuu.

·          Xiyyeeffannoon Mootummaa bu’uuraalee Misoomaa babal’isuuf qabu gaarii ta’uu

·          Fedhii fi kaka’uumsi uummatni IK keessatti hirmaachuuf qabu olaanaa ta’uu

 

 

·          Labsii fi Dambiin IK ittiin hoogganamu yeroo barbaachisu keessatti yoo mirkanaa’uu baate hojjiirra oolmaa IK irratti dhiibbaa uumuu danda’a.

·          Rakkoo dhukkuba daddarboo fi dhimmoota adda addaan diinagdeen biyyattii lamshahuun industiricha miidhuu danda’a

·          Sharafa ala dhiyeesii  IK’f barbaachisu argamuu dhabuu mala

·          Tasgabii siyaasa biyyaa dhabamuu mala

·          Hanqinni baajataa jiraachuu danda’a

·          Hanqinni Naamusa ogummaa IK irratti dhiibbaa uumuu danda’a.

·          Qooda fudhattootnii fi maamiltoonni wanta guddaa eeguu danda’u.

·          Jijjiiramni qilleensaa dhiibbaa IK irratti fiduu danda’a

2.2.  Xiinxala Maamiltootaa fi Qooda fudhattoota

Gabatee 2.3 Xiinxala Maamiltootaa fi Qooda Fudhattootaa kan gaggeefamu

Maamiltoota fi Qooda fudhattoota

Maamiltoota fi Qooda fudhattoota irraa kan   eegamu

ATKO irraa kan eegamu

Uummata

 

§ Industirii konistiraakshinii  keessatti Hrimaannaa  qabaachuu

§ Piroojektoota ijaarraman   kunuunsuu fi haala seera qabeessa taheen itti fayyadamuu.

§ Seerota industirii konistiraakshinii beekuu,hojiirra ool

§ Bakka hanqinni jirutti eeruu kennuu

§ Piroojektoota qulqullina, yeroo isaanii qabamee fi gatii madaalawaadhaan akka hojjetaman taasisuu

§ Piroojektootni ijaaramanii xumuraman  tajaajila akka kennan taasisuu

§ Itti quufinsa uummataa  Ik keessatti mirkaneessuu

ATKO

§ Labsii Industirii Konistiraakshinii yeroodhaan raggaasisuu

§  Hubannoo qabaachuun  hordoffii fi deeggarsa taasisuu

§ Gabaasa qulqulluu fi wayitaawaa ta’e dhiyeessuu

§  Duub-deebii kenname yeroon hojiirra oolchuu

Bulchiinsa Godinaa

§ Hojmaata iftoomina qabu diriirsuu

§ Deeggarsaa fi hordoffii barbaachisu taasisuu

§ Nageenyaa fi tasgabbii mirkaneessuu

§ Baajata hojiif barbaachusu heeyyamuu

§ Dambii fi labsii qopheessuun dhiyyeessuu

§ Baajata barbaachisu gaafachuu

§ Hojmaata iftoomina qabu qopheessuu fi  yeroo heeyyamame hojjiirra oolchuu

§ Gabaasa qulqullina qabuu fi yeroo isaa eeggate dhiyeessuu

Ministeera Misooma Magaalaa fi Konistiraakshiinii Federaalaa

§ Deeggarsa faayinaansii fi ogummaa  taasisuu

§ Iftoomina Qabaachuu

§  Qindoominaan hojjechuu.

§  Imaammata fi tarsiimoo fooyyessuu fi irratti hubannoo uumuu.

§  Walitti hidhamiinsaa fi wal-deggarsi hojii  cimaa ta’e akka jiraatu gochuu

§  Seerota,  Istaandaardii fi Koodota madaqsuun hojiirra oolchuu

§  Deeggarsa barbaachisu gaafachuu

Miidiyaa

§ Odeeffannoo  IK qulqulluu fi wayitaawaa ta’e dabarsuu

§ Ragaa qulqulluu ta’e dhiyeessuu

Dhaabbilee Barnootaa ol’aanoo

§ Qo’annoo fi Qorannoo IK irratti deeggarsa gochuu

§ Tajaajila gorsaa kennuu

§ Qulqullina barnootaa fi dandeettii ogummaa irratti xiyyeeffachuu

§ Qulqullina galteewwan ijaarsaa mirkaneessuu

§ Cehuumsa teknolojii irratti deeggarsa gochuu

§ Fedhii Qorannoo fi  Leenjii barbaachisu adda baasuun  dhiyeessuu

§ Shaakala iddoo hojii mijeessuu

§ Argannoowwan qorannoon adda bahan beeksisuu fi hojiirra oolchuu

§ Humna barate IK keessatti hirmaachisuu

§ Teknolojiiwwan argaman hojiirra oolchuu

Kontiraakteraa, Waldaalee IMX fi

Ogeesota ijaarsaa

§ Gaaffii haqa qabeessa gaafachuu

§ hojii ijaarsaa qulqullina, yeroo  kennamee fi gatii madaalawaan hojjachuun xummuruu

§ Naamusa Ogummaa qabaachuu

§ Carraa hojii uumuu

§ Galteewwan ijaarsaa qulqullina qabu fayyadamuu

§ Qisaasama qabeenyaa hambisuu

§ Aadaa, afaan, safuu fi amantaa ummata  naannichaa kabajuu

§ Ulaagaalee haala qabatama giddu-galeessa godhateen heeyyama kennuu

§ Waldiddaan pirojektii keessatti uumamu  akka furmaata argatu gochuu

§ Leenjii fi hubannoo dandeettii raawwachiisummaa cimsu kennu

§ Deeggarsaa fi hordoffii taasisuu

§ Haala raawwii  hojii isaanii irratti hundaa’uun sadarkeessuu

§ Teknolojii ammayyaa’aa dhiyeessuu

§  

Gorsitoota Ijaarsaa

§ Qorannoo fi Diizaayinii qulqullina qabu qopheessuu

§ Naamusa ogummaa qabaachuu

§ To’annoo ijaarsaa xiyyeeffannoon raawwachuu

§ Gabaasa hojii yeroo fi qulqullinaan dhiyeessuu

§ Gorsa Ogummaa kennuu

§ Aadaa, afaan, safuu fi amantaa ummata  naannichaa  kabajuu

§ Ulaagaalee haala qabatama giddu-galeessa godhateen heeyyama kennuu

§ Waldiddaan pirojektii keessatti uumamu  akka furmaata argatu gochuu

§ Leenjii fi hubannoo dandeettii raawwachiisummaa cimsu kennu

§ Deeggarsaa fi hordoffii taasisuu

§ Haala raawwii  hojii isaanii irratti hundaa’uun sadarkeessuu

§ Teknolojii ammayyaa’aa dhiyeessuu

Abbootii Qabeenyaa Ijaarsaa Irratti Bobba’an (Investor)

§ Qorannoo fi diizayinii  qulqulluu dhiyeessuu

§ Beekkumsa, Maallaqaa fi teckolojii IK irratti gumaachuu

§  Piroojektoota  hirmaannaa fi  fedhiihawaasaa giddugaleessa godhate dhiyeessuu.

§ Aadaa, afaan, safuu fi amantaa ummata naannichaa kabajuu

§  

§ Sanada dhiyeessan mirkaneessuu

§ Eeyyama ijaarsaa fi itti fayyadama kennu

§ Hordoffii fi deeggarsa gochuu

Sekteroota Mootummaa

§ Diizayinii, sanada caalbaasii fi waliigaltee haala qulqullina qabuu fi gorsaan hojjatame yeroodhaan  dhiyeessuu.

§ Iftoomina qabaachuu.

§ hirmaannaa fi  fedhii hawaasaa giddugaleessa godhate dhiyeessuu.

§ Qindoominaa fi hirmaannaa cimaa taasisuu

§ Duub-deebii kenname yeroo jedhametti deebisuu

§ Baajata gahaa ramaduun hojiirra oolchuu

§ Pirojektootni xummuraman tajaajila akka kennan gochuu

§ Iddoo hojii ijaarsaa qulqulleessuun dabarsuu(ROW)

§ Sanada dhiyeessan mirkaneessuu

§ Eeyyama ijaarsaa fi itti fayyadamaa kennuu

§ Xiinxalli diizaayinii gadi fageenyaa akka gaggeefffamu taasisuu

§ Deeggarsa gaafatamaniif deebii atattamaa kennuu

§ Too’annoo pirojektoota gaggeesuu

§ Qindoominaan hojjachuu

§ Pirojektoonni xummuraman tajaajila barbaadamuuf akka oolan wal-harkaa fuudhiinsa taasisuu

Oomishtootaa fi Dhiyeessitoota

§ Heeyyama isaanii haala seera qabeessa ta’een itti fayyadamuu.

§ Meeshaalee fi maashineroota ijaarsaa qulqullina qabu dhiyeessuu.

§ Naamusa hojii daldalaa qabaachuu

§ Akkataa ulaagaa taa’een heeyyama kennuu

§ Tajaajila Iftoomina fi Haq-qabeessa ta’e kennu

§ Oomishaa fi dhiyeessii qulqullina isaanii mirkaneeffachuu

§ Walitti hidhamiinsa qooda fudhattootaaf haala mijeessuu

Waldaalee Kontoraakteraa, Gorsaa fi Ogummaa

§ Naamusa  waldaa qabaachuu

§  Iftoominaa fi haqa-qabeessummaa qabaachuu

§ Hojii isaanii Qulqullinaan raawwachuu

§ Naamusa ogummaa qabaachuu fi hojiirra oolchuu

§ Qindoominaan hojjachuu

§ Akka gurmaa’an haala mijeessuu fi jajjabeessuu

2.3.  Chaartii xiinxaala rakkoowwanii

Chaartii armaan gadii xiinxala rakkoowwan Industirii konistiraakshiinii keessa jiranii fi madda rakkoowwan kanaa akkasumas dhiibbaa industiricha irratti geeggeessaa jiran karaa gabaabaa kan agarsiisuudha.

Madda rakkoowwan IK

Furmaata ka’uumsa rakkoowwan kanaa

ü Malaammaltummaa (hanni) fi hojimaanni badaa bal’inaan jiraachuu

ü Sirni galmee fi hojmaanni industirichaa ammayya’aa fi si’ataa ta’uu dhabuu

ü Hooggansi piroojaktootaa fi ce’uumsi teekinooloojii kan sadarkaa hin eegne

ü Sirna dorgomii dame kanaa cimsu kan hin jirre ta’uu

ü Dhiyeessi piroojaktootaa, tooftaan diizaayinii ijaarsaa, hooggansi piroojaktootaa kan hin ammayyoofne ta’uu

ü Qaamoleen IK keessatti gahee  murteessoo qaban hanqina dandeetii fi qindoominaa qabaachuu

ü Industirichi galteewwan ijaarsaa alaa galan irratti kan hirkate ta’uu

ü Humna namaa gahuumsa barbaachisaa, muuxannoo fi ogummaa qabu baay’inaan gabaarraa dhabuu

ü abbootii qabeenyaa fi ogeeyyotaa haaraaf haalli mijataan uumamuu dhabuu

ü Hanqinaalee dhiyeessii galteewwan ijaarsaa fi mashinarii

ü Hanqina sirna bittaa ijaarsaa fi birookraasii  faayinaansii

ü Too’annoo fi Oodiitiin Pirojektootaa yeroo yeroon taasifamuu dhabuu

ü Hanqina gid/gala laabiraatorii

ü Industirichi dhaabbilee muraasaan qabamuu

ü Rakkoo Qulqullina pirojektii

ü Piroojaktiin Baajata Qabameen xumuramuu dhabuu

ü Piroojaktiin yeroo karoorfameef keessatti xumuramuu dhabuu

Rakkoowwan IK keessa jiran

ü Industiriichi guddina irraa eegamu gumaachuu dhabuu fi

ü faayyadama uummataa mirkaneessuu dhabuu

ü Maddaa komii uummataa ta’uu

ü rakkoo Bulchiinsa gaarii

ü Ijaarsi istaandardii qophaa’een xummuramuu dhabuu

ü Lubbuu namoota itti fayyadamaniif  sodaachisaa ta’uu

ü Dhiyeessii bu’uuraalee misoomaa harkifataa taasisuu

Dhiibbaa rakkoo kanneeniin dhufan

ü Sirna IK karaa guutuu ta’een diriirsuu

ü Kubbaaniyyaan fi galtee ijaarsa biyya keessa dorgomaa taasisuu

ü Hooggansa piroojaktii fi Ce’uumsa teknoolojii saffisiisuu fi ammayyeessuu

ü Hojimaata qindoomina qooda fudhattootaa cimsu diriirsuu

ü Odeeffanoo IK digitaalaayiz gochuu

ü IK keessatti caarraa hojii bal’aa uumuu

ü Too’annoo fi oodiitii ijaarsaa taasisuu

ü Gahuumsa dandeettii IK keessatti guddisuu

ü Dhiyeessi sharafa biyya alaa fooyyessuu

ü Humni namaa gahuumsa fi jaalala hojii qabu baay’inaan horachuu

ü Dhiyeessa galtee fi teeknooloojii ijaaraa fooyyessuu

ü Barattoota haaraa yuunivarsitirraa bahanii osoo hojiitti hin galiin leenjii gochaan deeggarame dhaabbilee keessatti akka argatan taasisuu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.4.  Hudhaalee Raawwii Karoorichaa Gufuu Ta’uu Danda’an

Qophii kanaa keessatti hudhaalee raawwii karooraa kana danquu danda’an gad-fageenyaan qorachuun addaan baasuun danda’ameera.Hudhaalee kana dandamachuun karoora qabanne galmaan geessisuu tooftaan dandeessisuu akkataa gabatee lakk.6.2 armaan gadiitiin dhiyaateera

Gabatee lakk-2.4. Hudhaalee Mudachuu Danda’an, Sadarkaa Isaanii fi Tooftaa Dandamannaa

Hudhaalee

Sadarkaa rakkoo uumamuu danda’uu

Hudhaalee Hoogganuu fi Tooftaa Dandamannaa

Hanqina Ogeessa olaanaa, baajataa fi qabeenyaa(Konkolaataa)

Guddaadha

§ Baajata mootummaan ramade qusannaan fayyadamuu

§ Galii Keessaa cimsuu, deeggarsa dhaabbilee qindoomina mootummaa taasisuun baasii deeggaruu

§ Humna namaa gahuumsa qabu qaxaruu

§ Sirna madaallii hojii, beekkamtii fi  onnaciiftuu hojiirra oolchuu, hojjataa hawachuu fi tursiisuu

§ Kalaqaa fi ogummaan hojjachuu jajjabeessuu

§ Sirna bulchiisa mana hojii cimsuu fi isaan hoogganamuu

Qindoominaa fi miira waldeeggaruu qooda fudhatootaa

Guddaadha

§ Marii gorsa giddugaleessa godhate gaggeessuu

§ Mana maree industirii konistiraakshinii hundeessuu

§ Qaamolee barbaachisu waliin qindoomina tarsiima’aa uumuun bu’aa argamutti fayyadamuu

§ Faayidaa manni hojichaa uummataaf gumaachu beeksisuu fi akka itti-fufu taasisuu

jijjiirama teeknooloojii ariifannaan deemaa jiru

Guddaadha

§ Jijjirama teeknooloojii addunyaa wajjin deemuu

§ Hojjatootaaf ICT irratti leenjii walirraa hin cinne kennuu

§ Meeshaalee deeggarsa ICT  haala yeroon waliin  deemuun fooyyessaa deemuu

§ Qorannoo walirraa hin cinne fooyya’iinsa teeknooloojii irratti gaggeessuu

§ Teeknoolojiif muuxannoo ka’uumsaa fudhachuu (benchmarking)  fi madaqsuu

Rincicha jijjiramaaf jiru

Guddaadha

§ Qooda fudhattoota sadarkaa qophii tarsiimoo  irratti hirmaachisuu fi hojiirra oolmaa keessatti mariisisaa deemuu

§ Jijjirama barbaadame irratti marii walirraa hin cinneen hubannoo uumuu

§ Tarkaanfii sirreeffamaa fudhachuu

Hojiirra  olmaa  to’annoo fi kanfaltii tajaajilaa

Giddugaleessa

§ Tajaajila kennamuu fi Kanfaltii tajaajilaaf malu irratti hubannoo maamilaaf uumuu

§ Taarifa kaffaltii tajaajilaa fi adabbii madaalawaa ta’e kaa’uu

Dhiibbaa siyaasaa

Giddugaleessa

§ Hojimaata mana hojii qaama siyaasaa hubachiisuun deeggarsa akka taasisan gochuu

§ Gahee hojii mana hojichaa irratti karaa guutuu ta’een xiyyeeffachuu

§ Dhimmoota siyaasaa qaama dhimmi ilaaluuf dhiisuu

Aangoo fi Gahee hojii sadarkaa gadiitti  buusuu

Giddugaleessa

§ Gurmaa’insa uummatatti dhiyeenyaan tajaajila kennu hundeessuu

§ Manajimantii waliin yeroo yeroon mar’achuu fi raawwii hojii hordofuu

Galmee hayyama kontiraaktarootaa fi ogeessotaa

Guddaadha

§ Galmee fi hayyama kenninu of eeggannoo cimaan raawwachuu

§ Adeemsaa fi sirna galmee fi kenniinsa hayyamaa “automate” gochuudha

Malaammaltummaa

Guddaadha

§ Imaammataa fi labsii farra malaanmaltummaa hojiirra oolchuu

§ Seera fi qajeelfama bittaa  hojiirra oolchuu, hordofuu fi tarkaanfii sirreeffamaa fudhachuu

 

 

                            BOQONNAA 3ffaa

                  3. Raawwii Hojiiwwan Gurguddoo 

3.1 Hojilee Gurguddoo Regulatoorii

 3.1.1 Boqonnaa Qophii  keessaatti

  • Karoora Mana hojii fi Garee hojii qopheessinee Xumuruun qaama ilaalu akka qaqqabu taasifamuu isaa.
  • Humni nama qabnu karoora hojii bara 2014 kaka’umsaa fi seraaf qajeelfama eeggatee akka hojjatu qopheessuu fkn;koreewwan adda addaa hundessuun, orenteshiini kennamee hojiitti galamee jira.Hojii ijaarsa pirojektii buuleyyii fi haaraa jiru ogeessaaf qooduu dhaan waliigaltee hordoffii mallateesse orentetioniin kennamee hojii keessa jirama..
  • Gama birootiin koree pirojektii Aanaafi Godinaa, ogeessaa carraa hojii uumuu sadarkaa Godinaati marii guyyaa tokko qajeelfamoota ATKO hojii ijaarsa projektii fi kenna gahumsa ogummaa Waldaa IMX irratti marii hubannoo uumuu taasifamee kan hojiitti galamee dha
  • Karoora Mana hojii fi Garee hojii qopheessinee Xumuruun qaama ilaalu akka qaqqabu taasifamuu isaa.
    • Koreewwan adda addaa hundessuun orenteshiini kennamee hojiitti galamee jira.fkn;- koree Dizayinii,caalbaasii fi kenna gahumsa heyyama akkasuma team hordoffii fi to’annoo form gochuun orentetioniin kennamee hojiitti galame ture.
  • Hojii rifoormii keessatti hojjataan karoora dhuunfaa kan torebee qopheefatee garee dhan torbanitti hojii qorataa akka adeemuu fi seeraaf qajeelfama mootummaa eegee kenna tajaajila siataa kennuu, namuusaaf kaka’umsaan akka hojjitu hubannoo uumuun kan hojii keessa jiru ta’uu isaa.
  • Gama biraatiin qajeelfama adeemsa keessa foyya’ee gadi bu’een koree Taaksi forsii dhaabuun karoora qopheefatee hojii keessa kan gale yoo ta’u; Rakkoo adda baasuun furmaata akka argatu taasifamee jira.Haaluma kanaan
  • Rakkoo kenna tajaajilaa keessa 7 fi kenna tajaajila abbadhimmaa waliin walqabatu 5 adda bahee kan hojii keessa jiramuu dha. rakkoo keesso adda bahe keessa 5 fi abba dhimmaa 4 furuu dhaan koreen taaksi foorsii Waajjiraatiin kan gaggeefamaa jiruu dha.
  • Hojjataa rakkoo naamuusaa; yeroo hojii mootummaa irratti qabun gorsa afaanii kennuun sirreessuu fi too’annoo cimsuun fi ogeessi dirree bahu eessatti akka bahe galmeessee akka bahuu fi yeroo galus deebi’uu isaaa akka galmeesuu tasisuun hordoffii walitti fufiinsa qabu gaggeefamaa jira.
  • Rakkoo Bulchiinsa garii adda bahe keessuma pirojektoota harkifatan 26 keessaa 23 furmaata argatee jira.

3.1.2 Hojiiwwan Gamoowwan Mootummaa

  • Sanada qoranno fi Mirkaneessa Dizaayinii piroojektoota Gamoo Mootumaa.Hanga Ji’a Waxabajiiti  Karoora haaraa 44, Suphaa,9 Babalifannaa 12 ida’ama 65; Rawwii haaraa 52, suphaa,10 Babal’ifannaa 14 Waliigala 76%109
  • Sanada qoranno fi Mirkaneessa dizayinii gamaaggamame keessaa Hanga Ji’a Waxabajiiti akka sireefamu karoora 13 raawwii 16%>100 yoo ta’u;

Sanada qoranno fi Mirkaneessa Dizaayinii piroojektoota Gamoo Mootumaa,Hanga Ji’a  Waxabajiiti  Karoora haaraa 44, Suphaa,9 Babalifannaa 12 ida’ama 65; Rawwii haaraa 46, suphaa, 9 Baballifannaa 12 Waliigala 67%89

Bu’aa Calbaasii gamaaggamamee keessaa Jia’aWaxabajii Haara 1  suphaa 0 babalifannaa 0 karoorfame;Raawwii Haaraa 3 Ida’ama 3; Hanga Ji’a Waxabajiitti  karoora 39 haaraa,Suphaa 8 Babalifannaa 11 Ida’ama 59; Raawwii  Haaaraa 48 Suphaa 9 Babalifanna 14 ida’ama 71%117 akka irra deebi’amee akka bahu kan taasifame.

  • Sirreefama Bu’aa caalbaasii hanga ji’aWaxabajiitti Karoora 10 Raawwi 11%100
  • Sirreefama gaggeefame ilaalchisee haala qajeelfamni bitaa nannoo keenyaa ajajuun bid dokmentii mirkana’e irra dhaabatanii madaaluu dhabuun walqabatee komii dhiyaate irratti hundaahuun fi Sandiin madaalame ulaagaa dirqamaa(must meetii) kan hin guutin akka sirreefamu ykn re-bid taasifamu ta’ee jira.
  • Gama biraatiin xiyyeefannoo kennaanii sanda dhiyaate, walimadaalchisuun qabxii ol’aa osoo qabuu kan gadi bu’e ragaa qabatamaa madaalame irratti hundaa’uun akka foyy’efamu taasifamee jira.

Sanada kaffalti ijaarsa Gamoowwan mootummaa ji’a Waxabajii Karoora haaraa 9 yoo ta’u; Raawwii 17 %>100; Hanga Ji’a Waxabajiitti Karoora 186; Raawwii 207%>100  heyyamamee jira

Sanada kanfaltii gamaaggamame keessaa akka sireefamu kan ta’e Ji’aWaxabajii karoora 1 Raawwii= 3 Hanga Ji’a Waxabajiitti  kaoora 17 Raawwii.27%100 ykn fi  ji’aWaxabajii Qr. 596173;hanga ji’aWaxabajii Qar= 7815971akka sirreefamu taasifamee jira.

  • Hojii hordoffii fi Inspkshiinii
  • Ijaarsa Gamoowwan mootummaa sadarkaa isaanii eeggatanii akka ijaaraman to’annoo /inspekshiinii Ji’aWaxabajii Karoora 10 Raawwii 17% 100; Hanga Ji’a Waxabajiitti Karoora 126 Rawwii 150%100 ta`uu isaa.

Rakkoo hordoffii dhaan adda bahe,

  • Haala dizayiniin fi spesifcation projektootaa ala bahanii hojjaachuu
  • Meeshaa local materi’alii qulqullina hin qabne fayyadamuu
  • Yeroo turtii pirojektiin ala turuu isaa ilaaluu dhaan sirreeffamni taasifamaa turee jira,
  • Walihaarkaa fuudhiinsa Pirojeektoota Mootummaa
  • Gamoowwan Mootummaa Ijaaramanii Xumuraman Wal-harkaa fuudhinsa tasifamuuf Ji’aWaxabajii karoora 7 Raawwii 17%100; Hanga Ji’a Waxabajiitti karoora 86 Raawwii 89%100 waliharkaa fuchaan taasifamee jira.

3.1.3 Mirkaneessa Diizayinii fi To’annoo ijaarsa Gamoowwanii Mitii-Mootummaa

  • Qulquleessaa ragaa qabiyyee fi walsimsisa pilaanii Gamoo ji’aWaxabajii Karoora Gamoo Sadarkaa A=5 kan sadarkaa C 0 Ida’a=5 ; Raawwii Gamoosadarkaa A, 5 Sadarkaa C 0 Ida’a=5; HangaWaxabajiitti Karoora 67 Raawwii 64%96 ta’u walii-galtee pilaanii ni kennama.
  • Heeyyama ijaarsaa Gamaoo gamaoo miti mootummaa kenname ji’aWaxabajii karoora 12 Raawwii 13%108 ; Hanga ammaatti Karoora 146 Raawwii 135%92
  • Kafaltii Tajaajilaa hojii Waajjirri kennuf kafalamu labsii gamoo irraatti hundaa’uun ragaan kafalttii projektoota hayyama ijaarsaa argatan irraa sassabuu; Hanga ammaatti Karoora 133840; Raawwii 149,008%100 sassabamee jira.
  • Hojii hordoffii fi Inspkshiinii
  • Ijaarsa Gamoowwan mootummaa sadarkaa isaanii eeggatanii akka ijaaraman to’annoo /inspekshiinii Ji’a Waxabajii Karoora 11 Raawwii 14%127; Hanga Ji’a Waxabajiitti Karoora  146 Rawwii 141%100 ta`uu isaa.
  • Rakkoo hordoffii dhaan adda bahe.
  • Heeyyamaan ala hojiitti galuun
  • Dizaayinii G+0 baafatee G+1 osoo hin heyyamamin ijaaruun
  • Ijaarsa jalqabanii ka’anii baduun
  • Heyyamawaajjira lafa irraa fudhatan akka heyyama ijaarsaatti ilaaluun ilaaluu dhaan gara seeraa fi qajeelfamaatti akka deebi’u taasifame jira

3.1.2 Raawwii Hojiiwwaan Daandii

  • Sanada qorannoo fi Dizaayinii piroojektoota daandii hanga ji’aWaxabajii , 87; Raawwii 110%101
  • Sanada qoranno fi dizayinii gamaaggamame keessaa akka sireefamu; hanga Ji’aWaxabajii Karora 87 raawwiin 110%126 sirttefama taasifame kanaan Qisaasama Mallaqaa 11,928,587 akka hafu taasissun danda’amuu isaa.
  • Sanada Caalbaasii piroojektoota daandii, riqaalee, kobilstonii, kalvertii fi bo’oo lolaa Hanga Ji’a Waxabajiiti karoora 69 Raawwii 73%100
  • Bu’aa Caalbaasii Piroojektoota daandii lakkoofsaan Hanga Ji’a Waxabajiiti  karoora 69 Raawwii  53%76 bayinni bu’aa caalbaasii kan olka’uu danda’eef kalvertii fi bo’oo lolaa magaalaa aggaaroo irraatti  waan kennamee jiruu ta;uu isaa.
  • Sanada Kaffalti Ijaarsa Piroojektoota hang ji’aWaxabajiitti Karoora 104 Raawwii 87%100 akka kaffalamu heeyyamamee jira
  • Sirreefama kaffaltii karoora=1633,416 Rwwaaii 244,000%15
  • Waliharkaa fuuchaa Piroojektoota daandii, kobil stone fi riqaalee ijaaramanii xumuramanii Hanga Ji’aWaxabajiitti waliharkaa fuchuuf karoora 61; Raawwii 58%91 qofa ta’uu waliharkaa fuchaan tasifamee jira
  • Hordoffii fi Toa’annoo Karoora 391 Raawwii 567%>100

Raawwii Hojilee Gurguddoo: Bishaanii

Sanada qorannoo fi Dizaayinii ijaarsa projektootaa bishaan dhugaatii tasisuuf magaala fi baadiyyaa Ji’a Waxabajii keessa hin jiru ;Hanga Ji’a Waxabajiitti karoora 10 raawwii 16%1>00 raawwatee jira.

Sanada Calbaasii ijaarsa projektootaa bishaan dhugaatii tasisuuf magaala fi Baadiyaaa; Hanga Ji’a Waxabajiitti karoora 10 raawwii 16%100 raawwate jira.

Sirreefama qorannoo dizaayinii irratti taasifamen Karoora 3 Raawwii 3%100

Bu’aa caalbaasii Mirkaneesuu;Hanga Ji’a  Waxabajiitti karoora 10 Raawwii 15%>100

Sanada Kaffalti Ijaarsa Piroojektoota bishaan dhugaatii kan kontraaktara   Ji’aWaxabajii keessatti karoora 5; Raawwii  6%100; Hanga Ji’a Waxabajii’tti Karoora 10 Raawwii 30%100.

Sirreefama sanada kaffaltii irratti taasisuuf qabame baayina karoora 4 Raawwii 4%100 sirreefama qarshii tasifame Qarshii dhaa=955,029

Hordoffiin pirojeektii taasifame karoora  12 raawwii 35%>100

  • Duub deebiin taasifame karoora 12 Raawwii isaa 24%>100
  • Walharkaa fuuchaa projektoota xumuramanii
  • Piroojektoota bishaan dhugaatii ijaaramanii Xumuraman Karoora 10 Raawwii 10%100 Wal-harkaa fuudhinsa xumuraa taasifameera. Kunsi sarara bishaan hospitaala diimyuu lootii lamatti qoodamee kenname kan xumurame ta’uu isaati

Raawwii Hojii Jalisii

  • Sanada qorannoo fi Dizaayinii ijaarsa projektootaa jallisii lakkoofsaan Hanga Ji’a Waxabajiitti karoora 2 Raawwii 2%100 bara kana ijaarsa jiru xumursiisuu irraatti waan xiyyeefateef  fedhiin jiru hin dhiyaanne
  • Sanada caalbaasii ijaarsa projektootaa jallisii lakkoofsaan Hanga Ji’a Waxabajiitti karoora P/Xixiqqa 2; raawwii 1%50
  • Bu’aa Caalbaasii pirojektootaa jallisii Ji’aWaxabajiia Karoorea=0Raawwii 0%; hanga Ji’a Waxabajiitti karoora 2 Raawwii 2%100 kan mirkanaa’e you ta’u.
  • Sanada kaffalti ijaarsa projektootaa jallisii Ji’a Waxabajii kana keessa karoor 5 Raawwii 5%100 yoo ta’u; Hanga Ji’a Waxabajii’tti karoora19; Raawwii 33%100 mirkana’e jira.
  • Sirrefama qisasama sanada kaffaltii keessatti hambisuuf kan qabame Karoora 500,000 Raawwii 537,768%>100
  • Waliharkaa fuuchaan Piroojektoota jallisii ijaaramanii. Ji’a Waxabajiia Karoora=9 Raawwii 9%100; Hanga Ji’a Waxabajii’tti Karoora 14 Raawwii 19%100 raawwatee jir
  • Hojii Qorannoo fi dizayinii mirkaneessuu keessatti Qisaasama hambifame Qar=700,000 yoo ta’u

3.2 Raawwii Hojii Gahuumsa Industirii Konstraakshinii

Induustrii konstraakshiinii Gahumsa  qabuu fi guddina  jijjirama addunyaa fi biyyi keenya barbaadu irraan gahuu dhaaf heyyama dhaabbilee  konstraakshiinii baayinaa fi qulqullinaa eegee babalataa akka adeemuun gochuun barbaachisaa dha.

  • Qorannoo gabaa fi Mirkanneessa Qulqullinaa Galteewwan ijaarsa
  • Qorannoo gabaaa galtee ijaaraarsaa kurmaana kurmanan Kan gaggeefamu yoo ta’u gatii qeenxee /unit rate/ dokumaantiin. Karoora waggaa 4 gaggeessuuf qabannee; Raawwii hanga ji’a Waxabajia 4%100 raawwatee jira.
  • Carraa Hojii Dargaggootaa fi uumuu Karoora waggaa Hojii Carraa Hojii Uumuu
  • Carraa hojii kallattii humna nama ijaarsa projektii mootummaa keessatti Waggaa uumame karoorafamef Raawwatame
  • Carraa hojii yeroo uumame carraa kallatti raawwii awggaa Karaaoar Dh= 1250 Du=1250 Ida’ama 2500 Raawwii Dh=2234 Du=2002 Ida’ama=4236>100 %
  • Hojii Hirmaannaa Ummaataa

Gosa Hojii

Ummata Hirmate

Hirmaannaa Mallaqaa

%

Dh

Du

Id’a

Karoora

Raawwii

1

IjaarsaaGamoo BF Dhaloota   2ffaa

123,156

15,000

138,156

80,000,000

67,000,000

83

2

Suphaa Daandii

106,029

18,710

124,739

40,000,000

68,000,000

97

3

Ijarsa Bishanii

8225

2682

10907

6,513,496

7,912,222

100

4

 Gamoo kan biroo

38,000,000

237,411

36,392

273,803

126,513,496

180,912,222

100

  • Hirmannaa Uummataa hojii pirojektii Aanaalolee godina jimmaa hunda keessatti xiyyeefatamee hojjatamaa jira. Haata’u malee ragaa guutuu argachuu irraatti caasaan keenya waan hin jirreef rakkisaa dha.
  • Hirmaannaa hojii misoomaa maallaqaa hojii ijaarsa Kellaa fayyaa dhaloota 2ffaa, hojii suphaa daandii cirrachaa fi burqaa bishaanii gabbisuu hojiin qophii dizaayinii fi caalbaasii rawwatee hojii qabatamaa keessatti galee fi ragaan Waajjira ATK Godinaatiin mirkaneefameedha.
  • Hojiin ijaarsa pirojektii Buufata fayyaa dhaloota 2ffaa uummata godinichaa hirmaachisuun dhaan Aanaalee 13(kudha sadi) irraa maallaqa hirmaannaa Uummata sassaabameen hojjachuuf caalbaasiin bahee hojii irraatti iddoo hundatti hojiitti galamee jira
  • Hojii ijaarsa Suphaa daandii, Ijaarsa bishaan dhugatii kan hojjatamaa jiruu dha
  • Hojii waajjira paaritti ijaarsisuu fi Galma shaman Gibee hirmaannaa ummataatiin ijaarsisuu dhaaf Dizaayiniin isaa xumuramee gara hojiitti kan galamaa jiruu dha, Galmi kun galma guddaa yoo ta’uu sosochii hawaasaa hunda qaqqabuu dhanf hojjatamaa jira
    • Kennaaa fi haaromsa heyyamaa waldaa fi ogummaa
  • Kennaa Hayyama kontirakteroota fi waldaa IMX hojii konstraakshiinii keessatti ji’a waxabajii keessa karoora 5 Raawwii 1%20 hirmaatanu

Kennaa Heeyyama Waldaa IMX haaraa karoora waggaa 68 Raawwii Waggaa  72%1101 kennamee jira 

  • Hayyama kontirakteroota IMX fi Waldaa IMX haaromsuu karoora waggaa 60 Raawwii wagga 81%116 raawwatee jira
  • Hayyama kontirakteroota IMX fi Waldaa IMX olguddisuu kan waxabajjii karoora 5 raawwii 5%100 karoora waggaa 15 Raawwii Waggaa 10%66
  • Heeyyama ogummaa ijaarsaa waliigalaa haaraa kennuuf ji’a waxabajjii keessa karoora 33 raawwii 15 %45; hanga Ji’a Waxabajiaraaww karoora woggaa 400 raawwi 406%100  kennamee jira
    • Galii Keenna tajaajilaa heeyyama waldaa IMX haaromsuu, ol’guddisuu, heeyyama ogummaa kennuu fi ol’guddisuu fi adabbii irraa argame.jia;a waxabajjii Karoora 16,666 Raawwii 11750 %50; hanga ji’a Waxabajia Karoora 200,000 Raawwii = 192,815 %96 sassabamee galii ta’ee jira
    • Hojiiwwan Bulchiinsa Gaarii
  • Kenniinsa tajaajila mani hojii keenyan kennamu si’ataa, iftoomina, ittigaafatamummaa, Malaammaltummaa irraa bilisa ta’e kennuuf hubannoo ogeessa uumamee walitti fufiinsaan hojjetamaa  jiraachuu isaa.
  • Hojii hunda istaandardiin akka hojjataman taasisuu fi isaan safaramaa adeemu taasisuu, yaada maamilaa fudhachuun hanqina mul’ate foyyessaa adeemuun itti fufiinsaan gaggeefamaa jiraachuu isaa
  • Pirojektoota mootummaa yeroo dheeraa harkifata 26 adda baasuu dhaan 23 akka hiikamu taasifamee jira.
    • Hojiiwwan Dhimmoota Sektara Hundaa (Cross Cutting Issues)

Carraa hojii dubartootaa fi dargaggoota hojii pirojektii keessatti Uuumame; Hanga Ji’a Waxabajii Karoora 2500 Raawwii  4236%>100 Uumamee jira.

  • Dargaggoota hubannoo fi gorsa HIV /AIDS irraati Karoora 300 Raawwii 277%92 akka argatan itti fufiinsaan kan hojjetamaa jiruu dha. Jijjiraama hin qabu
  • Gama biraatiin Manguddootaa fi Da’imman gargaaruu dhaaf ijaarsa mana sadi kan gageesinee xumura irra gahame jiru yoo ta’u. Basii Qarshii 185, 1qaamolee adda addaa gaafachuun kan deggerama ture yoo ta’u. Maatii Dh=6 Du=7 waliigala=13 fayyadamaa ta’anii jiru.gara biraatiin Ogeessi 2 arjooma dhiigaa tasisuu fi Huccuulee garaa garaa kan dhi=26 Du=12 ID=38  tilmaama Qarshii=5340 baasu ogeessa keenya irraa sassabuun arjooma taasinee jira.
  • Hojiiwwan konstiraakshiinii ijaarsii isaanii dubartoota, daa’imman, maanguddootaa fi qaama miidhamtoota bifa gidduu galeessa godhateen raawwatama jiraachuun kan hordofamuu fi dorgommii caalbaasii keessatti haalauma qajeelfamaatiin dursi akka kennamu itti fufiinsaan hojjatamaa jira.

Sirna Hordoffii fi Deggersa

 Boqonnaa qophii keessatti

  • Qophiin karooraa karoora tarsiima’aa giddu galeessa gochuun qopheessuu, hirmaachisaa ta’uu isaa fi rawwatoota hojii  kan qopheesse ta’uu isaa
  • Karoorri qophaa’e a garee hanga nama dhuunfattii caccabee qophaa’uu
  • Humana namaa fi resource qabnu giddu galeessa godhachuu, karoora qooda fudhatoota keenyaatiin walitti dhayaachuu isaa madaaluun qophaa’uu isaa kan ilaallatu yoo ta’u

Boqonnaa Raawwii Keessatti

  • Karooraa fi raawwii raawwatame manii kaawwaanne bu’aa fi milkaa’ina jiru giddu galeessaa taasisuun kan hordofaamaa jiruu dha.
  • Ijaarsa pirojeektoota gurguddoo ogeessa qabnu teamii dhaan akka hordofanu kan taasifama turuu isaa
  • Pirojektoota hojii ijaarsa irra jirunu hunda adda baasuu dhaan ogeessia qabinuuf qoodamee hordoffii tasaa fi sagantaa qabu itti fufiinsaan akka gaggeesu taasifamee jira
  • Rakkoolee adda bahaniif kallatttii furmaataa kaa’ame
  • Gabaasni ji’aa fi kurmaanaa gareewwaniin akka dhiyaatu gochuu madaaluu dhaan qaama dhimmi ilaallatuuf dabarsuu.
  • Cheek liistii qopheesun ciminaa fi hanqina walitti fufiinsaa madaaluun hogganuu
  • Duub deebii sirrii ta’e kennuu fi kan hin foyyesine adda baasuum qaama ilaallatuu wajjin adda bahaa adeemaa jira.

Xiinxala Raawwaii

Ijaarsa pirojeektota bara 2014

BOQNOO SHANAFFAA

  1. Ciminaalee, Hanqinaalee fi Rakkoolee Turan

Ciminaalee

  • Boqonnaa qophii kana keessatti karoora mana hojii qopheessuun, gareen hundinuu qopheefatee gara hojiitti akka galu fi gabaasa hojii yeroo kaa’ame keessati akka dhiyeessuu taasifamuu isaa.
  • Manajimantiin mana hojichaa sagantaa hojii qabameen yeroo yeroon mariyachuu dhaan kallatii hoggansi kennu fudhatee miira tokkummaatiin hojii keessa jirachuu.
  • Hojii keenya team dhaan gaggeessuu dhaf koreewwan garagaraa qindeessuu waliin mariyachu gaggeefama jirachuu
  • Hojjataan hundi hojiitti akka galuuf hojii qoodanii kennuu
  • Hojii keenyaa haala istaandardii hojii ta’een xumuruuf miirri gaariin jiraachuu isaa.
  • Kenna heyyama waldaalee, heeyyama ogeessa, fi haarmomsa
  • Qorannoo fi dizaayiniin
  • Kaffaltiin dhihaate yeroo istandardii taa’e keessatti xinxalamee mirkana’aa jiraachuu
  • Rakkoo hojii keessatti numudatan dafee furmaata akka argatu taasifamaa jiraachuu.
  • Sektera qindoominaatii wali hubannoon dabalaa akan adeemaa jiru ta’uu isaa.

Walumaa galatti miira tajaajiltummaatiin hojiitti galamuu akka ciminatti yoo ilaalee

  • Hanqina Mul’atu
  • Qooda fudhatoonni keenya dafee fedhii jiru beeksisuu dhabuu
  • Ogeessi jiru dafeehaala ramadameen hojiitti galuu dhabuun, qaqqabanaa’uun darbee darbee kan mul’atu ta;uu isaa
  • Pirojeektonni yeroo waliigaltee keessatti xumuramuu irratti qaawwi jiraachun
  • Meshaaleen ijaarsaa haala hin eeggmneen gatiin isaa dabaluu dhaan projektonni osoo hin xumuramni hafan jiraachuu
  • Rakkoolee
  • Rakkoo loojistikii irraa kan ka’e abbaan taaytaa yeroo yeroo sagataa ofiitiin hordoffii gaggeessuu dhabuu
  • Meshaaleen ijaarsaa haala hin eeggmneen gatiin isaa dabaluun harkifannaa pirojektiif sababa ta’uu.
  • XUMURA

Ijaarsa projektoota mootummaa qulqulina, yeroo qabamee fi bajeta qabannee akka rawwaatu sirna inspekshiinii cimaa diriisuun hojjatamaa akka jiru beekamaa dha

Haata’u malee pirojektota bara kana hojiitti galuu danda’anu irratti Aanaa walqixa hojiitti galuu dhabuun keesumayu pirojektoonni daandii caalbaasiin xumuramee sababa hanqina bajatatiin hanga ammatti hojiitti hin galle kan jiranu yoo ta’u. ijaarsa pirojektootaa xumursiisuuf qabame hanqina ji’oota darbe ilaalamaa turaniin bayyeen isaanii xumuramuu danda’ee jira.