Ejensii Geejjiba Godina Jimmaa

Bulchiinsii Godina Jimmaa Bulchinsa Godinaalee Naanno Oromiyaa keessaa jiran 18 kessaa ishee tokko yommuu taatu teessoon ishees magaalaa Guuditti Biyyattii kan taate Finfinnee irraa KM 354  fagaatee kan jirtuu dha.

  1. Godina Jimmaa kaabaan Godina Shawaa Lixaa karaa kibbaa Mootuumaa Naannoo sabaa fi sablamootaa karaa Lixaa Godina I/Abbaabooraa kara Ba’aa Naannoo sabaa fi sablamootaa kan daangafamte dha.
  2. Akkaataa burqaa bareefamaa Istaatiksii Waajjiira karooraa misoomaa fi diingdee godina Jimmaa (Jimma zone Profile ibseettii baayinaa ummataa godinachhaa 3,2 miliyena tii kan tilmaamamuu si’a ta’u % 89.42 baadiyyaa fi %10.9 ammoo magaalaa kan jiraatuu dha. Ejeensii  Geejjiba Godina Jimmaa Caasseffama Bulchiinsaa (Adminsitrative arengement) Godinichaa Aanaalee 21  Bulchiinsa magaaloota 1 fi Gandaa  baadiyaa 512ttigurmaa’ee hojii geejjibaa Godinichaa   keessatti gaggeessuun uummatnii Godinicha  tajaajila geejjibaa dhaqqabamaa, si’ataa, haqa qabeesaa fi nageenyi isaa eegame akka argatuf hojii bal’aa hojjetaa jira.     

Ejeensii  Geejjiba Godina Jimmaa labsii, dambii  fi qajeelfamoota akkasumas hojmaata bahan bu’uura godhachuun ittiin hogganamuun Humni namaa  mana hojichaasa darkaa Godinaa dhi=28, dub=26,waliigala= 54 irra jira. Hojjettoota sadarkaa Aanaa dhi= 258, dub=159  waliigala 418  irra kan gahe yoo ta’u ergama isaaf kenname galmaan gahuuf humni namaa ga’umsaa fi qulqullinaan caalmaatti  guutamuu akka qabu agarsiisa. Gama biraatiin guddina diinagdee abbaa dijiitii lamaa akka biyyaattis ta’ee akka naannoo keenyaatti galmaa’e keessatti gahee isaa kan bahaa ture yoo ta’u fuula durattis shoora guddaa akka gumaachuu danda’u  ni amanama.

   

     Bu’uuruma kanaan, dhimoota geejjibaan wal-qabataniin dirqisiisuu (enforcing), to’achuu (regulating) fi tarkaanfii fudhachuu (taking measure) irratti hundaa’uun hojii ijoo mana hojichaa kan ta’an Dhiyyeesa Tajaajiila geejjibaa mirkaneesuu, Nageenya Tiraafiikaa mirkaneessuu, gahumsa konkoolaachisaa mirkaneesuu, gahumsa konkoolaataa mirkaneesuu fi misooma Industrii geejjibaababal’isuu, hojimaata geejjibaa karaa guutuu ta’een hojii irra oolchuun, kan hojjetu ta’a.

Manii Hojii tokko aangoo fi gaheeHojii Labsiin kennameef akasumaas ergama fi Mul’ata qabatee galmaan ga’uu fi maamiltootaaf bu’aa buusuu kan danda’u gurmaa’insa adeemsaalee hojii bu’aa qabeessa ta’e, raawwattoota gahumsa qaban fi naannoo hojii mijaawaan yoo jiraate dha.

Haaluma kanaan,Ejeensii  Geejjiba Godina Jimmaa rifoormii Geejjibaa haala guutuu ta’een hojii irra oolchuun tajaajjila geejjibaa Godina keenyaa dhaqabamaa, haqa qabeessa, nageenyi isaa eegamee fi uummanni sadarkaa sadarkaadhaan irraa fayyadamaa ta’ee mirkaneessuuf kan hojjechaa jiruu yoo ta’uu gurma’insaa hojii sadarkaa Aanaa  20 Magaalaa 1 diriiree hojittii akka seenamu kan  taasifamee jira. yoo ta’u ergama isaaf kenname galmaan gahuuf humna namaa ga’umsaa fi dandeetti qabuun caalmaatti  guutamuu waan qabuuf yeroo ammaa gurmaa’iinsa haaraan sadarkaa abbaa taayitaatiin qoratamee mootummaa naannoo oromiyaatiin mirkanaa’eehojiitti galamee jira.

Bu’uuruma kanaan, dhimoota Geejjibaan wal-qabataniindirqisiisuu (enforcing), to’achuu (regulating) fi tarkaanfii fudhachuu (taking measure) irratti hundaa’uun hojii ijoo mana hojichaa kan ta’an Dhiyyeesa Tajaajiila geejjibaa mirkaneesuu, Nageenya Tiraafiikaa mirkaneessuu, gahumsa konkoolaachisaa mirkaneesuu, gahumsa konkoolaataa mirkaneesuu fi misooma Industrii geejjibaababal’isuu, hojimaata geejjibaa karaa guutuu ta’een hojii irra oolchuun, kan hojjetu ta’a.

  • Imaammata, tarsimoofi sagantaalee geejjiba qoph’anii dhihaatan hojiirra ni oolcha, hojiirra oolmaa isaas ni hordofa, ni to’ata.
  • Hojiin tajaajila geejjibaa bu’uura imaammata mootummaatiin qajeelfamuu isaa ni too’ata, deeggersa barbaachisaa ni kenna;
  • Tajaajila geejjiba Godinichaa hogganuufi to’achuuf labsiiwwan, dambiileefi qajeelfamoota bahan akka kabajamaniif ni hojjeta, kabajamuu isaanii ni mirkanneessa;
  • Hojiin tajaajila geejjibaa seeraan alaa akka hin raawwatamne ni to’ata; tarkaanfii seeraas ni fudhata, akka fudhatamu ni taasisa;
  • Sirni tajaajila geejjiba Godinichaa keessatti diriiree jiru akka wal deeggaree guddatuufi qindoomina qabaatee hojiirra irra olaan ni taasisa;
  • Abbootii qabeenyaa tajaajila geejjiba deddeebisa ummataafi fe’isa deddeebisuu irratti bobba’aniif hayyama tajaajila geejjibaa ni kenna, ni haaromsa, ni haqa; akkasumas waldaan ni hundeessa, hayyama waldaa ni kenna, ni haaromsa, ni haqa,ni deeggara, ni to’ata;
  • Tekinoloojiiwwan tajaajila geejjibaaf oolan qoratamanii dhihaatan hojiirra akka oolan ni taasisa;
  • Tajaajilli geejjibaa naannolee biroo waliin taasifamu akkaataa itti wal-deeggaru, babal’atuufi cimu irratti haala mijaa’aa ni uuma;
  • Gahumsa konkolaachistootaa, , konkolaattotaafi bidiruuwwanii ni mirkanneessa, akkaataa barbaachisummaa isaattis qaama gahumsa kana akka mirkanneessaniif dhaabbilee yookiin jaarmiyaalee hayyama qabaniifi gahumsa mirkanneessuu danda’aniif bakka bu’iinsa ni kenna, ni hordoofa;
  • Tajaajila tilmaama gatii konkolaataafi jijjiirraa maqaa abba qabeenyaa ni raawwata; waliigaltee bittaafi gurgurtaa konkolaataa, waligaltee kiraa konkolaataa, konkolaattota wabiin qabaman ni galmeessa, ni eega;
  • Hojii to’annoo sochii tiraafika geejjiba daandii ni raawwata, raawwii isaa ni hordofa, hojiilee to’annoo nageenya tiraafikaa ilaalchisee naannicha keessaatti adeemsifaman qindeessuun olaantummaan ni hoggana, waa’ee balaa tiraafikaa qorannoo ni gaggeessa, balaa tiraaffikaa xiqqeessuuf qaama dhimmi ilaalu waliin ni hojjeta;
  • Godnicha keessatti uwwisni tajaajila geejjibaa gahaafi bobbiin akka jiraatu ni taasisa; sagantaa bobbii waldaalee geejjibaafi namoota dhuunfaa tajaajila geejjiba uummataafi fe’isaa irratti bobba’anii qoratee ni mirkaneessa, ni fooyyessa, hojii irra oolmaa isaas ni hordofa, bakka hanqinni argamettis tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata;
  • Gahumsa oppireetaroota geejjibaa ni mirkanneessa, hayyama ni kenna, waliigaltee oppireetaroota gidduutti taasifamu ni galmeessa, ni eega, tarkaanfii sirreefamaa ni fudhata;
  • Godnicha keessatti omishtoota meeshaalee tajaajila geejjibaaf oolan, dhaabbilee konkolaataa suphaniifi haaromsan, dhaabbilee qulqulleessa konkolaataa(laabaajoo), gomistaa, dhaabbilee leenjii ogummaa konkolaachisummaa kennaniif mirkanneessa waraqaa gahumsa ogummaa ni kenna, ni haaromsa, ni to’ata, ni haqa;
  • Leenjifamtoota dhaabbilee leenjii konkolaachisummaa irraa leenji’anii bahaniif qormaata gahumsaa ni kenna, kanneen qormaata darbaniif hayyama konkolaachisummaa sadarkaa adda addaa ni kenna, ni haaromsa, ni to’ata, ni haqa;
  • Konkolaattota, bidiruuwwaniifi qaamolee biroo tajaajila geejjibaan wal qabatan keessaa aara, gaazii, hurkaafi kanneen biroo bahanii naannoo faalan xiqqeessuuf qaama dhimmi ilaalu waliin ta’uun ni hojjeta;
  • Tajaajila kennamuuf kafaltii tajaajila adda addaa walitti ni qaba. Raawwiin isaas dambiin kan murtaa’u ta’a.

Ergama

Godina Jimmaa keessaatti qooda fudhattoota hirmaachisuun daandilee jiran irraatti tajaajila geejjibaa mija’aa, ammayyaa’aa, dhaqqabamaa fi nageenyi isaa eegame akka jiraatu gochuudhaan guddina biyyaa keessaatti industirii geejjibaa gahee isaa akka taphatu taasisuu

Mul’ata

Bara 2022 A.L.I. ttii uummatni Godina keenyaa tajaajila geejjibaa mijaa’aa/ammayyaa, dhaqabammaa, si’ataa fi nageenyi isaa mirkanaa’ee argatee misooma geejjibaa irraa akka fayyadamu gochuun mul’ata akka biyyaattii qabamee galmaan gahuu

Dudhaalee
• Itti gaafatamummaa, • Hirmaachisummaa, • Haalaa fi naannoo hojii mijaahaa uumuu, • Iftoominaan hojjachuu, • Qophaa’ina jijjiiramaa, • Tajaajila gahumsa qabu kennuu, • Bu’aa hojii keenya faayidaa uummataatiin madaaluu fi • Malaammaltummaa irratti kutannoon qabsaa’uu

sosochii nageenya tiraafikaa