ABBAA TAAYITAA EEGUUMSA NAANNOO

Akkaataa labsii Lakk. 213/2011 qaamolee raawwachiiftuu mootummaa naannoo oromiyaa  irra deebiidhaan gurmeessuu, aangoofi hojii isaanii murteessuuf bahetti Abbaan Taayitaa Eegumsa Naannoo, Bosonaa fi jijjirama Qilleensa Oromiyaa,  keewwata 37 jalattii  kewwatootaa xixxiqqa 1-32tiin aangoo fi gahee  hojii armaan gadii kenameefii jira.

  • Tarsiimoo madaallii sadarkaa naannoo, qabeenya bosonaa, bineensa bosonaafi diinagdee magariisaa dandamannaa jijjiirama haala qilleensaa ni qopheessa; yammuu mirkanaa’u hojiirra ni oolcha; hojiirra akka oolu ni taasisa; hojiirra oolmaa isaa ni to’ata;
  • Sagantaa ijaarsa diinagdee magariisaa dandamannaa jijjiirama haala qilleensaa hojiirra ni oolcha; hojiirra oolmaa isaa ol’aantummaan ni qindeessa; ni hordofa; deeggarsa teeknikaa ni kenna; gabaasa raawwii qindaa’aa mootummaaf ni dhiyeessa;
  • Sagantaawwan eegumsa bosonaa ni qopheessa; hojiirra akka oolu ni taasisa; misoomniifi eegumsi qabeenya bosonaa qindaa’aan akka gaggeeffamu haala ni mijeessa; ni qindeessa; ni hordofa; hubannoon hawaasaa akka cimu ni taasisa;
  • Seektaroota sagantaa ijaarsa diinagdee magariisaa dandamannaa jijjiirama haala qilleensaa hojiirra oolchaniif deeggarsa teeknikaa ni kenna; ni hordofa; raawwiin hojii isaanii akka madaalamu haala ni mijeessa;
  • Iddoon eekoo-turizimii akka hundeeffamuufi babal’atu in taasisa; qorannoo tilmaama faayidaalee sirnakoo ni gaggeessa; bu’aan qorannoo akka hojiirra oolu ni taasisa; hambaawwan seenaa qabeenya uumamaa waliin wal qabatan qaama dhimmi ilaallatu waliin akka eeggamu ni taasisa;
  • Hojiiwwan misooma bosonaa bal’inaan gaggeeffamu irraa hawaasni daldala bosonaa (carbon credit) irraa fayyadamaa ta’uu isaa ni mirkaneessa; hojiirra oolmaa isaa ni hordofa;
  • Hojii eegumsa sululaa ni hojjata; gadi lakkisni qilleensa gubataa (Car­bon Emission) akka xiqqaatu hu­bannoo ni uuma; qaama dhimmi ilaalu waliin ni hojjata; ni hordofa;
  • Sochiiwwan misooma diinagdee keessatti seektaraalee gadi lakkisa qilleensa gubataa(Carbon Emission) keessatti gahee olaanaa qaban irratti karoora ni qopheessa; hojiirra oolmaa isaa ni hordofa; ni to’ata;
  • Istaandardiin balfa dhangala’aa gara lagaa, haroo fi naannootti dhangala’u ilaalchisee qophaa’e hojiirra ooluu isaa ni mirkaneessa; ulaagaa kan guutaniif ni hayyama; bakka hanqinni jirutti tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata;
  • Ummanni naannoo bosonaa, paarkiifi dawoo bineensa bosonaa jiraatu sochii eegumsa Naannoofi bosonaa irratti akka hirmaatu, akkasumas bu’aa argamu irraa akka fayyadamu qaama dhimmi ilaalu waliin ni hojjata;
  • Qaama Naannoofi qabeenya bosonaa irratti miidhaa geessise kamiyyuu irratti tarkaanfii seeraa ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa;
  • Laaboratoriifi wiirtuulee to’annoon qulqullina sanyii biqiltuu bosonaa keessatti gaggeeffamu ni hundeessa; ni bulcha; qo’annoowwan misoomaafi eegumsa bosonaa babal’isuuf gargaaran ni gaggeessa; akka gaggeeffamu ni taasisa; hojiirra ni oolcha; hojiirra akka oolu ni taasisa;
  • Eegumsa Naannoofi qabeenya bosonaa ilaalchisee waldiddaa uumamu qaama dhimmi ilaalu waliin furmaata akka argatu ni taasisa; ni hordofa;
  • Qaamolee qabeenya uumamaa seeraan ala itti fayyadamuun Naannoo irratti dhiibbaa geessisan deebisanii akka misoomsan ni taasisa; tarkaanfiin akka fudhatamu ni taasisa;
  • Hayyama gahumsa ogummaa qorannoo sakatta’iinsa dhiibbaa naannoo ni kenna; ni haaromsa; ni haqa;
  • Pirojektotni misoomaa kamiyyuu yammuu karoorfaman sakatta’iinsi dhiibbaa Naannoo durfamee akka gaggeeffamu ni taasisa; ulaagaalee sakatta’iinsa dhiibbaa Naannoo ni qopheessa; akkaataa barbaachisummaa isaatti qaama dhimmi ilaaluuf ni kenna; hojiiwwan misoomaa gaggeeffaman kamiyyuu naannoo irratti dhiibbaa akka hin dhaqqabsiifne ni to’ata;
  • Dhaabbileen tajaajila adda addaa kennan yookiin industiriiwwan oomishaa naannicha keessa jiran dirqamoota seerota eegumsa naannoo, misoomaafi eegumsa bosonaa ilaalchisee bahan kabajuu isaanii ni mirkaneessa; mooraa dhaabbata kamiiyyuu seenuun saamuda ni fudhata; ni qorata; ni to’ata; tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa;
  • Balfaawwan dhangala’oofi goggogaa yookiin hafteewwan oomisha warshaalee fi hazbaan magaalota keessaa bahu sirna madaallii ikoolojii akka hin xureessine ni to’ata; odiitii Naannoo ni gaggeessa; tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa;
  • Sirna ragaaleefi odeeffannoon eegumsa naannoo, jijjiirama haala qilleensaa fi bosonaa ittiin walitti qabamu ni diriirsa; ragaalee fi odeeffannoo walitti ni qaba; ni gurmeessa; ni kuusa; ni bulcha; akkaataa barbaachisummaa isaatti qaama dhimmi ilaaluuf ni kenna;
  • Eegumsa Naannoo, bosonaafi jijjiirama haala qilleensaa irratti qaamolee adda addaa waliin qindoominaan ni hojjata;
  • Iddoon jireenya lubbu qabeeyyii adda addaa miidhamee lubbu qabeeyyii irratti miidhaa akka hin dhaqqabsiifne ni to’ata; hanqina uumamu irratti tarkaanfii ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa; qorannoo irratti hundaa’uudhaan paarkii, dawoon bineensota bosonaafi “biosphere” akka hundeeffamee kunuunfamu ni taasisa;
  • Manca’ina qabeenya uumamaafi sochii bu’aa bosonaafi bineensa bosonaa ni to’ata; tarkaanfii seeraa ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa;
  • Hojiiwwan misooma bosonaafi bineensa bosonaa Dhaabbata Bosonaafi Bineensa Bosonaatiin gaggeeffaman karoora naannoo akka qabaatan ni taasisa; ni to’ata; hojiirra oolmaa isaa ni hordofa; qaamni bosona misoomsu karoora hojii misooma bosonaatiin akka hogganamu ni taasisa;
  • Misooma magariisa magaalaafi paarkiiwwan sadarkaa magaalotaatti gaggeeffaman ilaalchisee deeggarsa teeknikaa ni kenna; ni hordofa;
  • Qaamolee misooma bosonaa, daldalaafi naanneessa bu’aa bosonaa, bineensa bosonaa, adamoo fi horsiisa bineensa bosonaa irratti bobba’aniif hayyama ogummaa fi itti fayyadamaa ni kenna; qaama dhimma ilaalu waliin ni hojjata; galii rooyaalitii gurgurtaa bu’aa bosonaa akka sassaabamu ni taasisa; raawwii isaa ni hordofa;
  • Tooftaalee itti fayyadama qabeenya uumamaa itti fufiinsa hin qabne, manca’ina yookiin faalama Naannoo ittisuu danda’an irratti yaada ni dhiyeessa; hojiirra ni oolcha; hojiirra oolmaa isaa ni hordofa;
  • Haala qabiinsaafi itti fayyadama naannoofi bosonaa haqa-qabeessa ta’e mirkaneessuufi carraa hojii diinagdee magariisuu uumuu danda’u irratti qorannoofi ce’umsa teknolojii ni qindeessa;
  • Daldala seeraan alaa callaa guddistuu misooma bosonaafi bu’aa bosonaa waliin walqabatu akka hin gaggeeffamne ni to’ata; akkaataa seeraatiin qaama dhimmi ilaalu waliin tarkaanfii seeraa ni fudhata;
  • Sirni misooma bosona dhuunfaa, waliiniifi misooma sululaa lafa qonnaatiin ala jiru ittiin misoomsuuf bahe hojiirra oolmaa isaa ni to’ata;
  • Gosoota biqiltuu baay’atanii naannoo itti dhaabbatan, haalli qilleensaa mijaa’aa ta’uu fi bu’aa diinagdummaa qabaachuu isaanii qorachuun adda ni baasa; bu’aa isaa qaama raawwatu ni beeksisa; raawwii isaa ni hordofa; ni to’ata;
  • Sagantaa barnoota eegumsa Naannoo idileen alaa ni babal’isa; dhimmoonni eegumsa Naannoo sirna barnoota idilee keessatti akka hammataman qaama dhimmi ilaallatu waliin ni hojjata;
  • Pirojektota misoomaafi kunuunsa qabeenya bosonaa waliin walqabatan raawwii isaanii ni hordofa; ni to’ata;
  • Sirna eegamsaafi faayidaa bosona uumamaafi bineensa bosonaa ilaalchisee diriire hojiirra oolmaa isaa ni to’ata;
  • Hedduminni lubbu qabeeyyii (Bio-diversity) faayidaa ummataafi biyyaaf itti fufiinsaan hojiirra akka oolu ni eega; ni to’ata;
  • Naannessa bu’aalee bosonaa fi adamoo seeraan alaa ni to’ata; tarkaanfii sirreeffamaa ni fudhata; akka fudhatamu ni taasisa;

Diinagdee magariisa dandamannaa jijjiirama haala qilleensaa naannichaa akkasumas eegumsa naannoofi bosonaa irratti gabaasa wayitawaa ta’e qopheessuun ni tamsaasa

Ergama
Sirna qabiinsa, misooma fi itti fayyadamni qabeenya naannoo fi bosonaa guddina itti fufiinsa qabuuf gumaachu diriirsuu, humna raawwachiisummaa qaamolee ijaarsa diinagdee magariisaa fi dandamannaa jijjiirama qilleensaa hojii irra oolchan cimsuu fi qindeessuun hojiiwwan misoomaa naannicha keessatti gagggeeffaman sadarkaa madaallii sirna ikoolojii irratti miidhaa hindhaqqabsiifnee fi tarsiimoo diinagdee magariisaatiin walsimuun akka rawwatamu gochuu.

Mul’ata
Bara 2017tti Godina jimmaa keessatti kunuunsa, misooma fi itti fayyadama qabeenya naannoo fi bosonaa itti fufiinsa qabu mirkaneessuun diinagdee magariisaa jijjiirama qilleensaa danadamattu uumuu.

Duudhaalee
A. Iftoominaa fi itti gaafatamummaan hojjachuu B. Itti quufiinsa maamilaaf hojjachuu C. Jijjiiramaaf hojjachuu D. Hirmaachisummaa E. Beekumsa hawaasaa kabajuu F. Miira Garee (Team Sprit) G. Naannoo kunuunsuu aadaa godhacuu

HOJII EEGUUMSA NAANNOO IRRATTI HOJJATAMAN MURAASA